మధ్యప్రదేశ్–బీహార్ పరిణామాలపై రాజకీయ విశ్లేషణ
భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) గత దశాబ్దంలో కేవలం ఎన్నికల విజయాలతోనే కాకుండా, తన అంతర్గత అధికార నిర్మాణంలోనూ గణనీయమైన మార్పులు తీసుకొచ్చింది. ఒకప్పుడు రాష్ట్రాల్లో బలమైన నాయకులు పార్టీ నిర్ణయాలపై ప్రభావం చూపేవారు. అయితే ప్రస్తుతం టికెట్ల కేటాయింపు, ముఖ్యమంత్రి ఎంపిక, రాష్ట్ర అధ్యక్షుల నియామకం వంటి కీలక నిర్ణయాల్లో కేంద్ర నాయకత్వం ఆధిపత్యం మరింత బలపడినట్లు కనిపిస్తోంది. వ్యక్తుల కంటే సంస్థ, రాష్ట్ర నాయకత్వం కంటే కేంద్ర హైకమాండ్ అనే విధానాన్ని పార్టీ అనుసరిస్తోందనే అభిప్రాయం రాజకీయ విశ్లేషకుల్లో వ్యక్తమవుతోంది.
ఇటీవల మధ్యప్రదేశ్‌లో నరోత్తమ్ మిశ్రా, బీహార్‌లో బంకిపూర్ ఉపఎన్నికలకు సంబంధించిన పరిణామాలు ఈ చర్చకు మరింత బలం చేకూర్చాయి.
మధ్యప్రదేశ్‌లో నరోత్తమ్ మిశ్రా ఉదంతం
మధ్యప్రదేశ్ బీజేపీలో నరోత్తమ్ మిశ్రా అత్యంత ప్రభావశీల నాయకుల్లో ఒకరు. మాజీ హోంమంత్రిగా పనిచేసిన ఆయన పార్టీ వ్యూహకర్తగా కూడా పేరొందారు. కమల్‌నాథ్ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయడంలో, జ్యోతిరాదిత్య సింధియా వర్గాన్ని బీజేపీలోకి తీసుకురావడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.
అయితే గత అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో దతియా నియోజకవర్గంలో ఆయన అనూహ్యంగా ఓటమి పాలయ్యారు. తాజాగా అదే నియోజకవర్గానికి జరిగిన ఉపఎన్నికలో మిశ్రాకు టికెట్ వస్తుందని భావించినప్పటికీ, పార్టీ అధిష్టానం ఆయనకు బదులుగా బ్రాహ్మణ వర్గానికే చెందిన ఆశిష్ తివారీకి అవకాశం కల్పించింది.
ఈ నిర్ణయంతో నరోత్తమ్ మిశ్రా అనుచరులు గంటలపాటు రోడ్డుపై నిరసన చేపట్టారు. అనంతరం పార్టీ జోక్యంతో పరిస్థితి సద్దుమణిగింది. చివరకు మిశ్రా పార్టీ నిర్ణయాన్ని గౌరవిస్తూ సభలో భావోద్వేగానికి లోనై, కన్నీటి పర్యంతమవుతూ బీజేపీ అభ్యర్థి విజయానికి కృషి చేస్తానని ప్రకటించారు. అయితే ఈ పరిణామం ఆయన అనుచరుల్లో తీవ్ర అసంతృప్తిని మిగిల్చిందని రాజకీయ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
సింధియా–నరోత్తమ్ సమీకరణాల ప్రభావమా?
దతియా ఉపఎన్నిక నేపథ్యంలో మరో రాజకీయ చర్చ కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. నరోత్తమ్ మిశ్రాకు టికెట్ నిరాకరించడం వెనుక కేవలం ఎన్నికల గెలుపు సమీకరణాలే కాకుండా, మధ్యప్రదేశ్ బీజేపీలో మారుతున్న శక్తి సమీకరణాలు కూడా కారణమయ్యాయనే ప్రచారం రాజకీయ వర్గాల్లో వినిపిస్తోంది.
ప్రత్యేకించి, కేంద్ర మంత్రి జ్యోతిరాదిత్య మాధవరావు సింధియా ప్రభావం ఈ నిర్ణయంలో ఉందని కొందరు రాజకీయ విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కమల్‌నాథ్ ప్రభుత్వ పతనంలో ఇద్దరూ కలిసి పనిచేసినప్పటికీ, ఆ తర్వాత రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో ఇరు వర్గాల మధ్య ప్రభావ పోటీ కొనసాగుతోందనే విశ్లేషణలు ఉన్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలో దతియా ఉపఎన్నిక కేవలం ఒక అసెంబ్లీ స్థానానికి జరిగే ఎన్నిక మాత్రమే కాకుండా, మధ్యప్రదేశ్ బీజేపీలో ఎవరి రాజకీయ ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉందో చూపించే శక్తి పరీక్షగా మారిందని పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు. ఆశిష్ తివారీ విజయం సాధిస్తే అది సింధియా వర్గం ప్రభావానికి సంకేతంగా చెప్పే అవకాశం ఉందని, మరోవైపు మిశ్రా తన వ్యక్తిగత ప్రభావంతో పార్టీని గెలిపిస్తే ఆయనకు ఇప్పటికీ బలమైన క్యాడర్ మద్దతు ఉందని నిరూపించే అవకాశముందని రాజకీయ విశ్లేషకులు పేర్కొంటున్నారు.
అయితే, సింధియా ప్రభావం వల్లే మిశ్రాకు టికెట్ రాలేదనే అంశాన్ని నిర్ధారించే అధికారిక ఆధారాలు లేవు. ఇది రాజకీయ వర్గాల్లో జరుగుతున్న చర్చ మాత్రమే.
బీహార్‌లో బంకిపూర్ ఉపఎన్నిక – కొత్త సమీకరణాలు
బీహార్‌లోని బంకిపూర్ నియోజకవర్గం గత మూడు దశాబ్దాలుగా బీజేపీకి బలమైన కోటగా ఉంది.
ఈ ఉపఎన్నికలో రాష్ట్ర బీజేపీ అధ్యక్షుడు నితిన్ నవీన్‌కు సన్నిహితుడిగా భావించే రాకేష్‌కు తొలుత టికెట్ ప్రకటించారు. స్థానికంగా సంబరాలు కూడా జరిగాయి. అయితే నామినేషన్‌కు ముందే కుటుంబ కారణాలను చూపుతూ ఆయన పోటీ నుంచి తప్పుకోవడం రాజకీయ చర్చకు దారితీసింది.
ఈ నియోజకవర్గంలో జనసురాజ్ వ్యవస్థాపకుడు ప్రశాంత్ కిషోర్ పోటీ చేస్తుండటంతో ఎన్నిక మరింత ప్రతిష్ఠాత్మకంగా మారింది. బీజేపీ అభ్యర్థి మార్పు కూడా పార్టీ అంతర్గత నిర్ణయాల్లో కేంద్ర నాయకత్వం ప్రభావం పెరుగుతోందనే చర్చకు కారణమైంది.
బీజేపీ వ్యూహం: వ్యక్తుల కంటే సంస్థ
ఇటీవలి కాలంలో బీజేపీ తీసుకున్న అనేక నిర్ణయాలు ఒకే దిశను సూచిస్తున్నాయి. గుజరాత్‌లో మొత్తం ముఖ్యమంత్రి బృందాన్ని మార్చడం, కర్ణాటకలో బి.ఎస్. యడియూరప్ప తర్వాత కొత్త నాయకత్వాన్ని తీసుకురావడం, మధ్యప్రదేశ్‌లో శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ స్థానంలో మోహన్ యాదవ్‌ను ఎంపిక చేయడం, రాజస్థాన్‌లో వసుంధరా రాజేకు బదులుగా భజన్‌లాల్ శర్మను ముఖ్యమంత్రిగా చేయడం వంటి నిర్ణయాలు వ్యక్తి ఆధారిత రాజకీయాల కంటే సంస్థాగత రాజకీయాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్న సంకేతాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.
ముగింపు
మధ్యప్రదేశ్, బీహార్ పరిణామాలు బీజేపీ అంతర్గత రాజకీయాల్లో జరుగుతున్న నిర్మాణాత్మక మార్పులను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. రాష్ట్రాల్లో బలమైన నాయకుల ప్రభావాన్ని పరిమితం చేస్తూ, కేంద్ర నాయకత్వ ఆధారిత నిర్ణయ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలనే వ్యూహాన్ని పార్టీ కొనసాగిస్తున్నట్లు రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
అయితే ప్రతి టికెట్ నిర్ణయం వెనుక ఒకే కారణం ఉంటుందని చెప్పడం సరికాదు. స్థానిక సామాజిక సమీకరణాలు, గెలుపు అవకాశాలు, అంతర్గత సర్వేలు, భవిష్యత్ నాయకత్వ నిర్మాణం వంటి అనేక అంశాలు కూడా అభ్యర్థుల ఎంపికలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అయినప్పటికీ, నరోత్తమ్ మిశ్రా–దతియా, బంకిపూర్ పరిణామాలు కలిసి చూస్తే బీజేపీలో రాష్ట్ర నాయకత్వం కంటే కేంద్ర నాయకత్వం ప్రాధాన్యం పెరుగుతున్న ధోరణిని సూచిస్తున్నాయని చెప్పవచ్చు. ఈ ఉపఎన్నికల ఫలితాలు ఆ అంతర్గత శక్తి సమీకరణాలపై మరింత స్పష్టత ఇచ్చే అవకాశముంది.
