ప్రపంచ బ్యాంకింగ్‌లో మనీలాండరింగ్ నీడలు

– అంతర్జాతీయ బ్యాంకుల వైఫల్యాలు, ఆర్థిక కుంభకోణాలు, ప్రపంచానికి పాఠాలు

– ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ఎంత బలంగా ఉన్నా, పర్యవేక్షణలో చిన్న లోపమే భారీ ఆర్థిక నేరాలకు మార్గం సుగమం చేస్తుంది
ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు బ్యాంకులు వెన్నెముక వంటివి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, చమురు కొనుగోళ్లు, విదేశీ పెట్టుబడులు, అంతర్జాతీయ రుణాలు, కరెన్సీ మార్పిడి, ప్రజల పొదుపులు, కార్పొరేట్ లావాదేవీలు—ఇవన్నీ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ ద్వారానే జరుగుతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రోజూ ట్రిలియన్ల డాలర్ల విలువైన లావాదేవీలు జరుగుతుంటాయి. ఈ వ్యవస్థ ప్రపంచ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఎంత అవసరమో, అదే స్థాయిలో డ్రగ్ కార్టెల్లు, ఉగ్రవాద నెట్‌వర్క్‌లు, అవినీతి వలయాలు, పన్ను ఎగవేతదారులు, అక్రమ ఆయుధ వ్యాపారులు, సైబర్ నేరగాళ్లు కూడా దీనిని దుర్వినియోగం చేసేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటారు.
ఈ నేపథ్యంలోనే యాంటీ మనీ లాండరింగ్ (AML), నో యువర్ కస్టమర్ (KYC), కౌంటర్ టెర్రరిజం ఫైనాన్సింగ్ (CTF) వంటి అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు రూపొందించబడ్డాయి. ప్రతి బ్యాంకు తన ఖాతాదారుల గుర్తింపును ధృవీకరించడం, అనుమానాస్పద లావాదేవీలను గుర్తించడం, వాటిని సంబంధిత అధికారులకు నివేదించడం చట్టబద్ధమైన బాధ్యతగా మారింది.
అయితే గత రెండు దశాబ్దాల్లో ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రముఖ బ్యాంకులు ఈ బాధ్యతను పూర్తిస్థాయిలో నిర్వర్తించలేకపోయాయి. ఫలితంగా అమెరికా, బ్రిటన్, యూరోపియన్ యూనియన్, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల నియంత్రణ సంస్థలు వాటిపై భారీ జరిమానాలు విధించాయి. ఈ కేసులలో చాలా వరకు బ్యాంకులు ఉద్దేశపూర్వకంగా నేర సంస్థలతో కుమ్మక్కయ్యాయని కాకుండా, AML, KYC వ్యవస్థల అమలులో తీవ్రమైన లోపాలు ఉన్నాయని నియంత్రణ సంస్థలు పేర్కొన్నాయి.
ఈ జాబితాలో మొదటగా ప్రస్తావించాల్సింది HSBC. 2012లో అమెరికా దర్యాప్తు సంస్థలు నిర్వహించిన విచారణలో మెక్సికో డ్రగ్ కార్టెల్లకు సంబంధించిన అనుమానాస్పద నిధులు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించడానికి అవకాశం లభించినట్లు, అలాగే ఇరాన్, సూడాన్ వంటి అమెరికా ఆంక్షలు ఎదుర్కొంటున్న దేశాలకు సంబంధించిన లావాదేవీల పర్యవేక్షణలో లోపాలు ఉన్నట్లు గుర్తించాయి. ఈ కేసులో బ్యాంకు భారీ మొత్తంలో సెటిల్‌మెంట్ చేసుకుని, తన AML వ్యవస్థను పూర్తిగా పునర్నిర్మించింది. ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ చరిత్రలో ఇది అత్యంత ప్రభావం చూపిన AML కేసుల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతోంది.
Standard Chartered Bank కూడా పలు సందర్భాల్లో అమెరికా, బ్రిటన్ నియంత్రణ సంస్థల చర్యలు ఎదుర్కొంది. ముఖ్యంగా ఇరాన్‌కు సంబంధించిన కొన్ని లావాదేవీల విషయంలో అమెరికా ఆర్థిక ఆంక్షల అమలులో లోపాలు, చెల్లింపుల సమాచారాన్ని పూర్తిగా వెల్లడించకపోవడం వంటి అంశాలపై జరిమానాలు విధించబడ్డాయి. అయితే ఈ కేసుల్లో కూడా ప్రధానంగా నియంత్రణ ఉల్లంఘనలే కేంద్రంగా నిలిచాయి.
యూరప్‌లో సంచలనం సృష్టించిన కేసుల్లో Danske Bank ఎస్టోనియా శాఖ వ్యవహారం ఒకటి. అనేక సంవత్సరాల పాటు భారీ మొత్తంలో అనుమానాస్పద విదేశీ నిధులు ఈ శాఖ ద్వారా ప్రవహించినట్లు దర్యాప్తులో బయటపడింది. ఈ సంఘటన తర్వాత యూరోపియన్ బ్యాంకింగ్ రంగంలో AML సంస్కరణలకు వేగం పెరిగింది.
Deutsche Bank, ING Bank, Westpac, Swedbank వంటి బ్యాంకులు కూడా అనుమానాస్పద లావాదేవీల పర్యవేక్షణలో లోపాలు, అధిక ప్రమాద ఖాతాల నిర్వహణలో బలహీనతల కారణంగా వివిధ దేశాల నియంత్రణ సంస్థల నుంచి జరిమానాలు ఎదుర్కొన్నాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత సంచలనం సృష్టించిన అంశాల్లో Panama Papers ఒకటి. 2016లో వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ పత్రాలు ప్రపంచ రాజకీయ నాయకులు, వ్యాపారవేత్తలు, ప్రముఖులు పన్ను స్వర్గధామాల్లో షెల్ కంపెనీలను ఎలా వినియోగించారో వెల్లడించాయి. బ్యాంకులు నేరుగా మనీలాండరింగ్ చేశాయని నిరూపించబడకపోయినా, ఇలాంటి ఆర్థిక నిర్మాణాలకు బ్యాంకింగ్ సేవలు ఎలా అందాయనే ప్రశ్న ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చకు దారితీసింది.
2020లో వెలుగులోకి వచ్చిన FinCEN Files కూడా ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ రంగాన్ని కుదిపేశాయి. అమెరికా ఆర్థిక నేరాల పర్యవేక్షణ సంస్థకు సమర్పించిన అనుమానాస్పద లావాదేవీల నివేదికల ఆధారంగా రూపొందిన ఈ లీక్‌లో, పలు అంతర్జాతీయ బ్యాంకులు అనుమానాస్పద లావాదేవీలను నివేదించినప్పటికీ, కొన్ని సందర్భాల్లో సంబంధిత ఖాతాలతో బ్యాంకింగ్ సంబంధాలు కొనసాగించాయని కథనాలు వచ్చాయి. అయితే SAR (Suspicious Activity Report) దాఖలు చేయడం అంటే నేరం నిరూపితమైనట్లే కాదని గుర్తుంచుకోవాలి.
ఇటీవలి కాలంలో భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ ప్రైవేట్ రంగ బ్యాంకు HDFC Bank కూడా అమెరికాలో పెట్టుబడిదారుల వ్యాజ్యంతో వార్తల్లో నిలిచింది. అమెరికాలో దాఖలైన క్లాస్-యాక్షన్ దావాలో, బ్యాంకు తన అమెరికన్ డిపాజిటరీ రసీదులు (ADRs), నియంత్రణ అనుసరణ, ప్రమాదాల వెల్లడి (Risk Disclosure) అంశాలకు సంబంధించి పెట్టుబడిదారులకు తప్పుడు లేదా అసంపూర్ణ సమాచారం ఇచ్చిందని ఆరోపించారు. అయితే ఈ వ్యవహారం ప్రస్తుతం న్యాయపరమైన విచారణ దశలో ఉంది. దీనిపై ఇంకా తుది కోర్టు తీర్పు వెలువడలేదు. ముఖ్యంగా ఇది మనీలాండరింగ్ లేదా AML ఉల్లంఘన కేసు కాదు; పెట్టుబడిదారులకు సమాచార వెల్లడి అంశానికి సంబంధించిన న్యాయ వివాదం అనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.
భారతదేశంలో కూడా బ్యాంకింగ్ రంగం పలు పెద్ద ఆర్థిక కుంభకోణాలను చూసింది. పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్–నీరవ్ మోదీ కేసు, విజయ్ మాల్యా–కింగ్‌ఫిషర్ రుణ వ్యవహారం, యెస్ బ్యాంక్ సంక్షోభం, బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా విదేశీ మారక ద్రవ్య కేసు, ICICI–వీడియోకాన్ రుణ వివాదం వంటి ఘటనలు దేశంలో బ్యాంకుల అంతర్గత నియంత్రణలపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. ఈ కేసుల తరువాత రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా KYC, AML, SWIFT పర్యవేక్షణ, పెద్ద రుణాల పరిశీలన వంటి అంశాల్లో మరింత కఠినమైన నిబంధనలు అమలు చేసింది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా Financial Action Task Force (FATF) మనీలాండరింగ్, ఉగ్రవాద నిధుల నియంత్రణకు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను రూపొందిస్తోంది. ఈ ప్రమాణాలను పాటించని దేశాలు గ్రే లిస్ట్ లేదా బ్లాక్ లిస్ట్‌లో చేరే ప్రమాదం ఉంటుంది. దీంతో ఆ దేశాలకు విదేశీ పెట్టుబడులు, అంతర్జాతీయ రుణాలు, బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలు క్లిష్టమవుతాయి. అందుకే ప్రతి దేశం తన బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థను మరింత పారదర్శకంగా, సాంకేతికంగా బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.
ముగింపు
ప్రపంచంలోని ప్రముఖ బ్యాంకులు ఎదుర్కొన్న ఈ వివాదాలు ఒక కీలకమైన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాయి. బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, బలమైన అంతర్గత నియంత్రణలు, కఠినమైన AML–KYC అమలు, స్వతంత్ర ఆడిట్లు, నియంత్రణ సంస్థల నిరంతర పర్యవేక్షణ లేకపోతే ఆర్థిక నేరాలను పూర్తిగా అరికట్టడం సాధ్యం కాదు.
అయితే మరో విషయం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. ఏ బ్యాంకుపై జరిమానా విధించబడిందన్న కారణంతోనే అది ఉద్దేశపూర్వకంగా డ్రగ్ కార్టెల్లు, ఉగ్రవాద సంస్థలు లేదా నేరగాళ్లతో కుమ్మక్కైందని నిర్ధారించలేం. ప్రతి కేసులో ఆరోపణలు, నియంత్రణ సంస్థల నిర్ధారణలు, కోర్టు తీర్పులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. అందువల్ల వాస్తవాలు, న్యాయపరమైన నిర్ణయాల ఆధారంగానే తుది నిర్ధారణకు రావాలి. ఇదే ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థపై ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టే మార్గం.