సిహెచ్. వి. ప్రభాకర్ రావు.
ప్రపంచ రాజకీయాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థలు ఇప్పుడు ఒక కొత్త దశలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు యుద్ధాలు సరిహద్దుల్లో జరిగేవి; ఇప్పుడు అవి సరఫరా గొలుసుల్లో, సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో, మేధో సంపత్తిలో, పరిశోధన కేంద్రాల్లో జరుగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో చైనా ప్రకటించిన కొత్త ఎగుమతి నియంత్రణ చర్యలు ప్రపంచానికి ఒక కీలక సంకేతాన్ని ఇస్తున్నాయి. ఇవి కేవలం వాణిజ్య పరిమితులు కావు; ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తి సమీకరణాలు మారుతున్నాయని చెప్పే రాజకీయ–ఆర్థిక ప్రకటనలు కూడా.
ఈ పరిణామాల సమయం కూడా గమనించదగ్గది. అమెరికా–చైనా సంబంధాల్లో పెరుగుతున్న పోటీ, మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలు, ఇరాన్ అంశంపై ఇంకా కొనసాగుతున్న అనిశ్చితి — ఇవన్నీ కలిసి ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థలను కొత్త దిశలో నడిపిస్తున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో చైనా తీసుకుంటున్న చర్యలు ఒక విషయాన్ని గుర్తు చేస్తున్నాయి — ఉత్పత్తి కేంద్రంగా ఉండటం మాత్రమే కాదు, సరఫరా వ్యవస్థలను నియంత్రించగలగడం కూడా ఇప్పుడు ప్రపంచ రాజకీయాల్లో కీలక శక్తి.
దిగుమతులపై ఆధారపడ్డ భారత్
భారతదేశానికి ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా మన అభివృద్ధి ప్రయాణం పెద్దగా విదేశీ పెట్టుబడులు, దిగుమతి ఆధారిత సాంకేతికత, ప్రపంచ మార్కెట్ అవకాశాలపై ఆధారపడింది. ఈ విధానం కొంతకాలం వేగవంతమైన వృద్ధిని ఇచ్చినా, ఇప్పుడు అదే విధానం పరిమితులు బయటపడుతున్నాయి. మనం తయారీ చేస్తున్నామని భావిస్తున్న రంగాల్లో కూడా కీలక భాగాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ముడి పదార్థాలు విదేశాల నుంచే వస్తున్నాయి.
ఇటీవలి కాలంలో భారత్ డేటా కేంద్రాలు, పారిశ్రామిక పార్కులు, డిజిటల్ మౌలిక వసతులపై భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతోంది. ఇవి అవసరమే. కానీ ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న అడగాలి — మనం కేవలం భౌతిక మౌలిక వసతులు నిర్మిస్తున్నామా? లేక జ్ఞాన మౌలిక వసతులు కూడా నిర్మిస్తున్నామా? డేటా సెంటర్లు ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా మాత్రమే సాంకేతిక స్వావలంబన రాదు. డేటాను నిల్వ చేయగలగడం ఒక విషయం; దాన్ని ప్రాసెస్ చేసే టెక్నాలజీని అభివృద్ధి చేయగలగడం మరో విషయం.
ప్రపంచంలో సాంకేతికంగా ముందున్న దేశాల అనుభవం చూస్తే ఒక విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అవి మొదట పరిశోధనలో పెట్టుబడి పెట్టాయి. ఆ తరువాత పరిశ్రమలను నిర్మించాయి. భారత్‌లో పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) ఖర్చులు పెరిగినా, దేశ పరిమాణం మరియు అభివృద్ధి లక్ష్యాలతో పోలిస్తే ఇంకా విస్తరించాల్సిన అవసరం ఉందని అనేక విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమలు, పరిశోధనా సంస్థల మధ్య బలమైన అనుసంధానం లేకుండా దీర్ఘకాలిక సాంకేతిక శక్తి ఏర్పడదు.
మేధో వలసల నియంత్రణ లేకపోవడం
ఇదే సమయంలో మరో సమస్య కూడా మన ముందుంది — మేధో వలస. భారతదేశం ప్రపంచానికి అత్యుత్తమ ఇంజినీర్లు, శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక నిపుణులను అందిస్తోంది. కానీ వారిలో పెద్ద సంఖ్యలో విదేశాల్లోనే స్థిరపడుతున్నారు. ఇది వ్యక్తిగత నిర్ణయం మాత్రమే కాదు; దేశీయ పరిశోధన వాతావరణం, అవకాశాలు, నిధులు, ఆవిష్కరణకు ఉన్న ప్రోత్సాహం వంటి అంశాల ప్రతిబింబం కూడా. అందుకే ఇప్పుడు బ్రెయిన్ డ్రెయిన్ ఆపాలనే నినాదం కంటే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న భారతీయ ప్రతిభను తిరిగి దేశ అభివృద్ధితో అనుసంధానించే విధానాలు అవసరం.
రక్షణ రంగంలో కూడా భారత్ ముందు ఇలాంటి ప్రశ్నలే ఉన్నాయి. భారత్ ఒక పెద్ద రక్షణ మార్కెట్ అయినప్పటికీ, అధునాతన సాంకేతికత, కీలక వ్యవస్థలు, కొన్ని ఆయుధ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల విషయంలో విదేశీ ఆధారపడుదల ఇంకా కొనసాగుతోంది. దేశ భద్రత అంటే కేవలం సైనిక బలం కాదు; పరిశోధన, డిజైన్, తయారీ, సరఫరా వ్యవస్థల సమగ్ర సామర్థ్యం కూడా. స్వయం సమృద్ధి అంటే అన్ని వస్తువులను దేశంలో తయారు చేయడం కాదు; కానీ కీలక రంగాల్లో నిర్ణయాత్మక సామర్థ్యం దేశంలో ఉండడం.
ఈ నేపథ్యంలో ఇరాన్ అనుభవాన్ని కూడా ఒక విశ్లేషణాత్మక కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. దశాబ్దాల పాటు ఆంక్షలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, కొన్ని రంగాల్లో దేశీయ పరిశోధన, రక్షణ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాలు, స్థానిక ఆవిష్కరణలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన ఉదాహరణగా ఇరాన్ గురించి తరచుగా చర్చ జరుగుతుంది. అదే సమయంలో ఆంక్షల కారణంగా ఆ దేశం ఎదుర్కొన్న ఆర్థిక పరిమితులు కూడా గుర్తించాలి. భారత్‌కు ఇక్కడి పాఠం ఆంక్షల రాజకీయాలు కాదు; కఠిన పరిస్థితుల్లో కూడా దేశీయ సామర్థ్యాల నిర్మాణం ఎంత కీలకమో అర్థం చేసుకోవడం.
ప్రపంచం ఇప్పుడు కొత్త ఆర్థిక యుగంలోకి వెళుతోంది. చౌకైన ఉత్పత్తుల యుగం క్రమంగా ముగుస్తోంది. దాని స్థానంలో సాంకేతిక నియంత్రణ, సరఫరా భద్రత, మేధో సంపత్తి, పరిశోధన ఆధిపత్యం ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో భారత్ కూడా తన అభివృద్ధి వ్యూహాన్ని పునఃపరిశీలించుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
భారత్‌కు ముందున్న దారి స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. పరిశోధనపై ఎక్కువ పెట్టుబడులు, సాంకేతిక విద్యకు ప్రాధాన్యం, ప్రపంచ భారతీయ మేధస్సును తిరిగి ఆకర్షించే విధానాలు, దేశీయ పరిశ్రమలకు దీర్ఘకాల మద్దతు, విదేశాంగంలో సమతుల్యత — ఇవే భవిష్యత్తు భారత నిర్మాణానికి అవసరమైన అంశాలు.
