తెలంగాణ ఆర్థిక ముఖచిత్రం: మిగులు రాష్ట్రం నుంచి అప్పుల ఒత్తిడి వరకు

–సిహెచ్.వి. ప్రభాకర్ రావు, సీనియర్ జర్నలిస్టు

2014లో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు “మిగులు రాష్ట్రం” అనే పదం తరచూ వినిపించేది. హైదరాబాద్ రూపంలో దేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మహానగరం, ఐటీ-ఫార్మా పరిశ్రమలు, సేవారంగం, అధిక పన్నుల వసూళ్లు తెలంగాణకు సహజ బలాలుగా నిలిచాయి. గత పదేళ్లలో రాష్ట్ర స్థూల ఉత్పత్తి నాలుగు రెట్లు పెరిగి దేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ ఒకటిగా నిలిచింది. తలసరి ఆదాయం కూడా జాతీయ సగటును మించి అగ్రస్థానాల్లో నిలిచింది.

అయితే ఈ అభివృద్ధికి సమాంతరంగా మరో ఆర్థిక వాస్తవం కూడా కనిపిస్తోంది. ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో రెవెన్యూ మిగులు రాష్ట్రంగా ఉన్న తెలంగాణ, కాలక్రమేణా పెరుగుతున్న సంక్షేమ వ్యయాలు, ఉద్యోగుల జీతాలు, పెన్షన్లు, ఉచిత విద్యుత్, రైతుబంధు వంటి పథకాల కారణంగా రెవెన్యూ ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది. ద్రవ్యలోటు నిరంతరం ఎఫ్‌ఆర్‌బీఎం పరిమితి అయిన మూడు శాతం చుట్టూనే కొనసాగుతుండగా, మొత్తం అప్పులు ఐదు లక్షల కోట్ల రూపాయల స్థాయిని దాటాయి.

2017లో జీఎస్‌టీ అమలుతో రాష్ట్ర ఆదాయ నిర్మాణంలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. వ్యాట్, ఎంట్రీ ట్యాక్స్ వంటి పన్నులపై ఉన్న స్వేచ్ఛ తగ్గిపోవడంతో రాష్ట్రం ఎస్‌జీఎస్‌టీ, మద్యం ఎక్సైజ్, స్టాంపులు, రిజిస్ట్రేషన్లు, పెట్రోల్-డీజిల్ వ్యాట్, మోటార్ వెహికల్ పన్నులపై ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. భూముల వేలంపాటలు, రియల్ ఎస్టేట్ రంగం ద్వారా భారీ ఆదాయం వచ్చినప్పటికీ అవి శాశ్వత ఆదాయ వనరులు కావు.

చార్ట్-1: తెలంగాణ జీఎస్‌డీపీ వృద్ధి

(*అంచనా)

11వ, 12వ ఆర్థిక సంఘాల కాలంలో తెలంగాణ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భాగంగా ఉండగా, 13వ ఆర్థిక సంఘం కాలంలో రాష్ట్రం ఏర్పడింది. 14వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు కేంద్ర పన్నుల వాటాను పెంచినా, 15వ ఆర్థిక సంఘం 2011 జనాభా ప్రమాణాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం వల్ల దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు అన్యాయం జరిగిందని తెలంగాణ వాదిస్తోంది. ఇప్పుడు 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సులు రాష్ట్ర భవిష్యత్ ఆర్థిక స్థితిని ప్రభావితం చేయనున్నాయి.

చార్ట్-2: మొత్తం అప్పుల పెరుగుదల

పెరిగిన అప్పుల్లో అధిక భాగం సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, విద్యుత్ రంగం, మిషన్ భగీరథ, సంక్షేమ పథకాలు, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి వెచ్చించబడింది. కాళేశ్వరం వంటి ప్రాజెక్టులు తెలంగాణ వ్యవసాయానికి కొత్త ఊపునిచ్చాయని మద్దతుదారులు చెబుతుంటే, వాటి నిర్వహణ వ్యయం, రుణభారం, ఆశించిన ఫలితాలపై విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి.

ఐటీ రంగం లక్షలాది ఉద్యోగాలను సృష్టించినప్పటికీ తయారీ రంగం ఆశించిన స్థాయిలో విస్తరించలేదు. వ్యవసాయం నుంచి బయటకు వస్తున్న యువతకు స్థిరమైన ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడంలో రాష్ట్రం పూర్తిస్థాయిలో విజయం సాధించలేకపోయింది. అదే సమయంలో వృద్ధాప్య జనాభా కూడా క్రమంగా పెరుగుతోంది. ప్రస్తుతం దాదాపు పన్నెండు శాతం జనాభా వృద్ధులుగా ఉండగా, 2036 నాటికి ఈ సంఖ్య పదిహేడు శాతానికి చేరవచ్చని అంచనాలు చెబుతున్నాయి. దీని వల్ల పెన్షన్లు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, సామాజిక భద్రతపై వ్యయం మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ప్రధాన ఆదాయ వనరులు

• SGST
• మద్యం ఎక్సైజ్
• స్టాంపులు, రిజిస్ట్రేషన్లు
• పెట్రోల్, డీజిల్ వ్యాట్
• మోటార్ వెహికల్ పన్నులు

పెన్షన్లు, ఉద్యోగుల జీతభత్యాలు, వడ్డీ చెల్లింపులు బడ్జెట్‌లో పెద్ద భాగాన్ని ఆక్రమిస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితిలో మూలధన వ్యయాలకు అందుబాటులో ఉండే నిధులు తగ్గిపోతున్నాయి. మరోవైపు కొత్త ఆదాయ వనరులను సృష్టించే విషయంలో దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు ఆశించిన స్థాయిలో కనిపించడం లేదన్న విమర్శలు ఉన్నాయి. సెమీకండక్టర్లు, గ్రీన్ ఎనర్జీ, డీప్ టెక్నాలజీ, బయోటెక్నాలజీ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల తయారీ, రక్షణ పరిశ్రమలు వంటి రంగాల్లో పెద్ద ఎత్తున పెట్టుబడులు, పరిశోధన ఆధారిత అభివృద్ధి అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

2047 నాటికి తెలంగాణను మూడు ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. హైదరాబాద్ మెట్రో రెండో దశ, ఫ్యూచర్ సిటీ, ముసీ పునరుజ్జీవనం, కొత్త పారిశ్రామిక కారిడార్లు వంటి భారీ ప్రాజెక్టులు ఈ లక్ష్యానికి పునాది కావచ్చని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అయితే ఇవన్నీ ప్రధానంగా రుణాల ద్వారానే అమలైతే భవిష్యత్తులో ఆర్థిక ఒత్తిడి మరింత పెరిగే ప్రమాదం ఉందని ఆర్థిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

తెలంగాణ సమస్య అభివృద్ధి లేకపోవడం కాదు. ఆ అభివృద్ధి స్థిరత్వమే అసలు ప్రశ్న. అప్పులతో నిర్మించిన ఆస్తులు భవిష్యత్తులో స్థిరమైన ఆదాయం, ఉపాధి, ఉత్పాదకతను పెంచితేనే 2047 లక్ష్యం వాస్తవ రూపం దాలుస్తుంది. లేకపోతే మిగులు రాష్ట్రంగా ప్రారంభమైన తెలంగాణ, అధిక అప్పుల భారంతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే పరిస్థితికి చేరే ప్రమాదాన్ని పూర్తిగా కొట్టిపారేయలేము. రాబోయే రెండు దశాబ్దాల్లో తెలంగాణ భవిష్యత్తును నిర్ణయించేది కేవలం జీఎస్‌డీపీ పరిమాణం కాదు; ఆ వృద్ధి నాణ్యత, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, కొత్త సంపద సృష్టించే సామర్థ్యమే అసలు కొలమానం.

చార్ట్-3: ప్రధాన అప్పుల వినియోగం

  తెలంగాణ 2047కు ప్రధాన సవాళ్లు

✓ పెరుగుతున్న అప్పులు
✓ వృద్ధాప్య జనాభా
✓ పెన్షన్ భారం
✓ వడ్డీ చెల్లింపులు
✓ భూముల అమ్మకాలపై ఆధారపడటం
✓ కొత్త ఆదాయ వనరుల కొరత
✓ మెట్రో-2, ఫ్యూచర్ సిటీ వంటి భారీ పెట్టుబడుల అవసరం
✓ స్థిరమైన ఉపాధి సృష్టి అవసరం

(– భాగం-2లో రంగాల వారీ ఆదాయాలు, ఫైనాన్స్ కమిషన్ల ప్రభావం, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, ఉద్యోగ కల్పనపై విశ్లేషణ కొనసాగుతుంది…) .