అణ్వాయుధ వాస్తవికత: వ్యూహాత్మక నిర్లక్ష్యాన్ని భారత్ భరించలేదు

ప్రపంచం మరింత ప్రమాదకర దిశగా…

Ch.V. ప్రభాకర్ రావు సీనియర్ జర్నలిస్ట్

స్టాక్‌హోమ్ ఇంటర్నేషనల్ పీస్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (SIPRI) విడుదల చేసిన Yearbook 2026 ప్రపంచ అణ్వాయుధ పరిస్థితిపై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. శీతల యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ప్రపంచం అణ్వాయుధ నియంత్రణ, నిరాయుధీకరణ వైపు అడుగులు వేస్తుందనే ఆశలు క్రమంగా చెదిరిపోతున్నాయని ఈ నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. దానికి బదులుగా అణ్వాయుధ పోటీ, వ్యూహాత్మక అవిశ్వాసం, భౌగోళిక-రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న కొత్త దశలోకి ప్రపంచం ప్రవేశించిందని SIPRI హెచ్చరిస్తోంది. 2025లో అణ్వాయుధాలు కలిగిన తొమ్మిది దేశాలన్నీ తమ అణ్వస్త్ర నిల్వలను ఆధునీకరించడమే కాకుండా విస్తరించాయి. ఇదే సమయంలో ప్రపంచ ఆయుధ నియంత్రణ వ్యవస్థలు బలహీనపడటం మరింత ఆందోళన కలిగిస్తోంది.

భారత్ దృష్టిలో ఈ నివేదికకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. గత కొన్నేళ్లుగా భారత వ్యూహకర్తలు వ్యక్తం చేస్తున్న ఆందోళనలను SIPRI నివేదిక మరోసారి ధృవీకరించింది. చైనా వేగంగా అణు, సైనిక శక్తిని పెంచుకోవడం, పాకిస్థాన్ తన అణ్వస్త్ర సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడం, అంతర్జాతీయ అణు నిరోధక వ్యవస్థ బలహీనపడటం వంటి పరిణామాలు భారత భద్రతా వాతావరణాన్ని మరింత సంక్లిష్టంగా మార్చుతున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారత భద్రతా వ్యూహాలు మరింత దూరదృష్టితో రూపుదిద్దుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది.

SIPRI నివేదికలో భారతదేశానికి అత్యంత ప్రాధాన్యమైన అంశం చైనా అణ్వస్త్ర విస్తరణ. ప్రస్తుతం చైనా వద్ద సుమారు 620 అణ్వాయుధ వార్‌హెడ్లు ఉన్నాయని, ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా అణు శక్తిని పెంచుకుంటున్న దేశంగా అవతరించిందని నివేదిక పేర్కొంది. కొత్త క్షిపణి సైలోలను నిర్మిస్తూ వందలాది బాలిస్టిక్ క్షిపణులను మోహరిస్తోంది. ఈ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి అమెరికా, రష్యాలకు సమానంగా అంతర్మహాద్వీప క్షిపణుల సామర్థ్యాన్ని చైనా సాధించే అవకాశముందని SIPRI అంచనా వేస్తోంది.

భారత్‌కు ఇది కేవలం అంతర్జాతీయ గణాంకం కాదు. సరిహద్దు వివాదం ఇంకా పరిష్కారం కాకపోవడం, వాస్తవాధీన రేఖ వెంబడి చైనా భారీ సైనిక మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేయడం, హిందూ మహాసముద్రంలో తన ఉనికిని వేగంగా విస్తరించడం, పాకిస్థాన్‌తో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేయడం వంటి పరిణామాలు భారత భద్రతా వ్యూహాన్ని పూర్తిగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అందువల్ల భారత అణు ఆధునీకరణ కార్యక్రమం చైనాలోని వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలను చేరుకోగల దీర్ఘశ్రేణి క్షిపణుల అభివృద్ధిపై దృష్టి సారించడం సహజ పరిణామమే.

చైనా దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక సవాలైతే, పాకిస్థాన్ మాత్రం ఇప్పటికీ భారతదేశానికి తక్షణ భద్రతా ముప్పుగానే కొనసాగుతోంది. SIPRI ప్రకారం పాకిస్థాన్ కొత్త క్షిపణి వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేస్తూనే విభజన పదార్థాల ఉత్పత్తిని కూడా పెంచుతోంది. దీనివల్ల రాబోయే సంవత్సరాల్లో దాని అణ్వస్త్ర నిల్వలు మరింత విస్తరించే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. 2025 మేలో భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య చోటుచేసుకున్న సైనిక ఉద్రిక్తత కూడా అణు నిరోధక వ్యవస్థ ఎంత సున్నితమైనదో ప్రపంచానికి గుర్తు చేసింది. రెండు దేశాలు పరిస్థితిని అదుపులో ఉంచినా, చిన్న పొరపాటు కూడా పెద్ద అణు సంక్షోభానికి దారితీసే ప్రమాదం ఉందని ఈ సంఘటన స్పష్టం చేసింది.

భారత్ అణు విధానంలో ఇప్పటికీ ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది. విశ్వసనీయ కనిష్ట నిరోధక శక్తి (Credible Minimum Deterrence) సిద్ధాంతం, అలాగే “మొదట అణ్వాయుధాలు ఉపయోగించబోము” (No First Use) అనే విధానాన్ని భారత్ కొనసాగిస్తోంది. ప్రపంచంలోని అనేక అణు శక్తులు తమ విధానాలను మరింత దూకుడుగా, రహస్యంగా మార్చుకుంటున్నప్పటికీ, భారత్ మాత్రం బాధ్యతాయుత అణు శక్తిగా తన విశ్వసనీయతను నిలబెట్టుకుంది. అదే సమయంలో అవసరమైన మేరకు తన అణు సామర్థ్యాన్ని ఆధునీకరిస్తోంది.

అయితే ప్రపంచ పరిస్థితి వేగంగా మారుతోంది. అణు నిరాయుధీకరణ ప్రయత్నాలు బలహీనపడుతున్నాయి. ఆయుధ నియంత్రణ ఒప్పందాలు ఒక్కొక్కటిగా నిర్వీర్యమవుతున్నాయి. అగ్రరాజ్యాల మధ్య వ్యూహాత్మక సంభాషణలు తగ్గిపోతున్నాయి. అణ్వాయుధాలను రాజకీయ ఒత్తిడి సాధనంగా ఉపయోగించే ధోరణి పెరుగుతోంది. ఇలాంటి పరిణామాలు ప్రపంచాన్ని మరోసారి అణు పోటీ యుగంలోకి నెడుతున్నాయని SIPRI హెచ్చరిస్తోంది.

ఈ నేపథ్యంలో భారతదేశం తన భద్రతను కేవలం దక్షిణాసియా కోణంలో మాత్రమే చూడలేను. యూరప్‌లో జరుగుతున్న యుద్ధాలు, ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలు, మధ్యప్రాచ్య అస్థిరత, అమెరికా-రష్యా-చైనా మధ్య వ్యూహాత్మక పోటీ—ఇవన్నీ భారత జాతీయ భద్రతపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ భద్రతా వ్యవస్థలు బలహీనపడుతున్న ఈ కాలంలో మధ్యస్థ శక్తులైన దేశాలు తమ స్వంత సామర్థ్యాలపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.

అయితే SIPRI నివేదికను ఆయుధ పోటీకి పిలుపుగా అర్థం చేసుకోవడం సరైంది కాదు. శాంతిని కాపాడుకోవాలంటే సన్నద్ధత తప్పనిసరి అనే సందేశంగా దీన్ని చూడాలి. భారత్ స్వదేశీ రక్షణ తయారీని మరింత బలోపేతం చేయాలి. అత్యాధునిక క్షిపణి సాంకేతికత, అంతరిక్ష మరియు సైబర్ భద్రత, అణు నిరోధక సామర్థ్యాలపై మరింత పెట్టుబడులు పెట్టాలి. అదే సమయంలో ప్రపంచ అణు నియంత్రణ, వ్యూహాత్మక స్థిరత్వం, బహుపాక్షిక దౌత్యానికి మద్దతు ఇస్తూ బాధ్యతాయుత అణు శక్తిగా తన పాత్రను కొనసాగించాలి.

SIPRI Yearbook 2026 ప్రపంచానికి ఒక కఠినమైన వాస్తవాన్ని గుర్తు చేస్తోంది. శీతల యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ఆశించిన శాంతియుత ప్రపంచం ఇంకా దూరంగానే ఉంది. అణ్వస్త్ర నిల్వలు పెరుగుతున్నాయి. ఆయుధ నియంత్రణ బలహీనపడుతోంది. భౌగోళిక-రాజకీయ పోటీ మరింత తీవ్రతరమవుతోంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారతదేశానికి అవసరమైంది భయం కాదు, నిర్లక్ష్యం కూడా కాదు—వ్యూహాత్మక స్పష్టత. బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆధునిక సైన్యం, విశ్వసనీయ అణు నిరోధక శక్తి, సాంకేతిక స్వావలంబన, సమర్థ దౌత్యం—ఈ ఐదు స్తంభాలపైనే భారత జాతీయ భద్రత భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంటుంది. భారతదేశం యొక్క అసలు లక్ష్యం యుద్ధాన్ని గెలవడం కాదు; యుద్ధం ఎప్పటికీ అనివార్యం కాకుండా నిరోధించే శక్తిని కలిగి ఉండటమే.